WebiMed.net

Medische Informatie en Gezondheid

Geschiedenis van de weegschaal en van obesitas

1850

image1024.png

Bij het ontstaan van overgewicht is er een wisselwerking tussen erfelijkheid en omgeving, maar het is moeilijk vast te stellen waardoor beide uiteindelijk bepalen hoe zwaar iemand wordt. Eeuwenlang wordt er al gediscussieerd over de mate waarin 'nature' en 'nurture' allerlei eigenschappen beïnvloeden. Het contrast tussen nature (eigenschappen worden bepaald door erfelijke aanleg) en nurture (eigenschappen worden bepaald door ervaringen en opvoeding) werd door de Brit Francis Galton (1822-1911) geïntroduceerd, een neef van Charles Darwin (1809-1882) die als statisticus, antropoloog en ontdekkingsreiziger werkte en grondlegger was van de moderne eugenetica. Hij was van mening dat aspecten als intelligentie en gezondheid vooral het gevolg waren van erfelijke aanleg. Galton werkte zijn ideeën uit tot ‘positieve’ eugenetica (de ‘meest geschikten’ aanmoedigen tot meer voortplanting) en ‘negatieve’ eugenetica (het ontmoedigen of verhinderen van ‘minder geschikten’ om zich voort te planten).

1850

image071.jpg

In 1850 aanvaardde de Europese medische wereld de theorie van Duitse chemicus Baron Justus von Liebig (1803-1873) dat koolhydraten en vetten koolstof leveren die in combinatie met zuurstof uit de longenlichaamswarmte produceert. Volgens deze theorie zijn koolhydraten en vetten respiratoire voedingsmiddelen en veronderstelde men dat een overmatig gebruik ervan de oorzaak was van overgewicht. De patiënten van Liebig moesten zolang mogelijk vasten en hongerden zich bijna uit tot de dood. Hij drong erop aan om ieder uur over de instinctieve verlangens van zijn patiënten te waken. Hoewel het slechts een eerste georganiseerde poging was om obesitas om te keren, was een humanere behandeling nodig. Niettemin werd het belang van beperkte voedselinname in het midden van de jaren 1800 redelijk goed geaccepteerd als behandeling van obesitas. De uitdaging was en is nog steeds de ondraaglijke honger die de vermindering van de voedselconsumptie altijd begeleidt.

1855

image051.jpg

In de 19de eeuw spitsten de Britse artsen Horace Dobell (1826-1916) en John Ayrton Paris (1785-1856) (foto) hun aandacht op het groeiend probleem van overgewicht, op onderzoeksmethoden en het bijstaan van obese personen in het overwinnen van hun gewicht-gerelateerde vraagstukken. Ze concludeerden dat overtollig voedsel en stijgende inactieve levensstijl in strijd was met de biologische lichaamsbehoefte om in tijden van overvloed efficiënt energie en vooral vet op te slaan om de volgende hongersnood te overleven. Zij erkenden dat snelle ingrepen en pasklare oplossingen geen antwoord boden op dit probleem.

1856

image099.jpg

Een van de eerste babyweegschalen, het kindje werd in het rieten mandje gelegd.

1857

image205.jpg

De Amerikaan Mills Darden (1799-1857) woog 460 kilo en was in zijn tijd de zwaarste man ter wereld. Hij was 2m29 groot en had daardoor een BMI van 88,2. Hij was getrouwd en had meerdere kinderen. Zijn vrouw Mary was 1m50 hoog en woog amper 44 kilo.

1860

De Franse antropoloog en neuroloog Paul Broca (1824-1880) introduceerde de geneeskundige formule waarmee meerdere generaties artsen het gewicht van hun patiënten bepaalden. Men gebruikte de formule van Broca om het normale of ideale gewicht te berekenen.

Normaal gewicht of ideaal gewicht = lengte in cm minus 100.

Helaas was deze methode zeer onnauwkeurig omdat ze geen rekening hield met bepaalde criteria, zoals geslacht of verschil in lichaamsbouw. Daarom werd ze later vervangen door de iets nauwkeuriger Body Mass Index (BMI) uit 1832, uitgevonden door de Belgische wiskundige Lambert Adolphe Jacques Quetelet (1796-1874).

1864

image075.png image073.jpg

In 1864 publiceerde William Banting (1796-1878), een succesvolle Britse begrafenisondernemer en fabrikant van doodskisten, het boek 'Letter on Corpulence, Addressed to the Public', waarin hij het dieet van de Engelse arts William Harvey (1578-1657) beschreef dat hij zelf gevolgd had. Het werk wordt als een van de eerste dieetboeken beschouwd en verhaalt hoe Banting gewicht verloor en dat verlies ook volhield. Op 30-jarige leeftijd was hij snel beginnen verdikken, in die mate dat hij de trap achterwaarts moest beklimmen. Hij kon zelfs zijn schoenen niet meer binden of een broek aantrekken. Ondanks intensieve lichaamsbeweging, spa-behandelingengeïnduceerd braken, het drinken van liters water, caloriearme en verhongeringsdiëten, verloor hij geen gram. Jaren lang trok hij tevergeefs van dokter naar dokter en werd hij liefst twintig keer in het ziekenhuis opgenomen om af te vallen. Maar zelfs dat hielp niet.

"Ze pakten mijn geld, maar ze maakten me niet dunner."

Daarop creëerde hij een eigen plan, waarbij hij zich dus op Harvey inspireerde maar ook op de bevindingen van de Britse artsen Horace Dobell (1826-1916) en John Ayrton Paris (1785-1856). Zijn dieet van vier maaltijden daags bestond uit vlees, groenten, fruit en droge wijn. Suiker, saccharine, zetmeel, bier, melk en boter waren verboden. Het werkte, want hij verloor vijftig pond en werd tachtig jaar oud. De British Medical Society bestempelde het dieet echter als 'humbug' of bedrog en de basisprincipes waarop het gebaseerd was werden genegeerd tot de eeuw nadien.

1864

image1026.jpg

Illustratie uit 'La physiologie du goût, ou méditations de gastronomie transcendante' van de Franse advocaat, econoom, politicus en gastronoom Jean Anthelme Brillat-Savarin (1755-1826). In dat boek wijdde Brillat-Savarin een apart hoofdstuk aan obesitas, het lichaamsgewicht van dun tot dik interesseerde hem bijzonder. Dat een te hoog gewicht vooral het gevolg is van een gebrek aan lichaamsbeweging en te veel eten en drinken, was ook voor hem helder. De wetenschappers uit die tijd gaven toen al aan mensen met overgewicht het duidelijke advies om minder te eten en meer te wandelen. Brillat-Savarin had echter weinig vertrouwen in dat advies.

"Ik weet hoe mensen zijn en ik weet dat niet opgevolgd advies niet effectief kan zijn"

Hij schreef dat 'la disposition naturelle' zonder twijfel de belangrijkste oorzaak was van overgewicht omdat sommige mensen door aanleg nu eenmaal tot overgewicht waren voorbestemd. Overgewicht kwam immers niet voor 'chez les sauvages' of in de sociale klassen waar men werkte om te eten en waar men at om te leven.

1866

Het syndroom van Laurence-Moon, dat ook onder een aantal andere namen bekend is, is een zeldzame (1:100.000) recessief erfelijke aandoening die in 1866 voor het eerst door de Engelse oogartsen John Laurence (1829-1870) en Charles Moon (1844-1914) beschreven werd. In de jaren 1920 beschreven de Franse arts George Bardet (1885-1970) en de Hongaarse Arthur Biedl (1869-1933) onafhankelijk van elkaar het syndroom opnieuw. Vanaf toen werd het het syndroom van Laurence-Moon-Bardet-Bield genoemd.

image053_5.jpg

John Zachariah Laurence (1829-1870) was een Engelse oogarts die in 1866 het syndroom retinitis pigmentosa beschreef, dat tot blindheid, mentale retardatie, onvolgroeide gestalte en hypogonadisme kon leiden. Deze ziekte werd bekend als het Laurence-Moon syndroom, genoemd naar hem en zijn collega Robert Charles Moon. Laurence wordt gecrediteerd voor het eerste gebruik van de oftalmoscoop in Engeland.

image055_3.jpg

Robert Charles Moon (1844-1914) was oogarts in Engeland en de Verenigde Staten. Hij was de zoon van Willem Moon (1818-1894), de uitvinder van het Moon type, een reliëf-alfabet voor blinden.

1866

Het eerste duidelijk medisch rapport over slaapapneu werd door de Deense Professor Michael Bjorn Russell geschreven. Het werd zo'n dertig jaar na de roman ‘Pickwick Papers’ van de Britse schrijver Charles Dickens (1812-1870) gepubliceerd, die het had over de dikke jongen Joe die vaak in slaap viel. Vandaar overigens de alternatieve naam 'Pickwickian syndrom' die de Canadese arts William Osler (1849-1919) (foto) gebruikte voor het ‘obesity hypoventilation syndrome’. Een vette lever, lang beschouwd als een gevolg van overvoeding bij ganzen (foie gras) en een kenmerk van menselijke obesitas, werd pas in 1980 door de Amerikaanse arts Jurgen Ludwig van het Laboratory Medicine and Pathology, Mayo Medical School, Clinic and Foundation,. Rochester, als een belangrijke co-morbiditeit geïdentificeerd die tot progressieve leverbeschadiging kan leiden.

extad/bloeddrukmeter.be

Bereken Je BMI

Geef je lengte en gewicht:
cm
kg